SARI VEDA/D'ANDERNE

D'ANDERNE SARI VEDA Bir Edirne Hikayesi... İnsanız, tek müştereğimiz kalbimiz. Yazan bir insan olarak, yaklaşımı kendinize benzeyen başka bir yazana rastladığınızda hem çok şaşırıyor hem de yalnız olmadığınızın iç huzuruyla, "azız belki ama, varız galiba," diyebiliyorsunuz. Netameli konularda yazanların duygusu bu oluyor sanırım. Travmalara maruz bırakılan toplumların, grupların, insanların ve bu durumu yazan, çizen, yontan, resmedenlerin tavrı, yaşananların tazeliğine, kaybın büyüklüğüne, anlayışına, bakış açısına göre değişebiliyor. Kimi intikam kimi hesaplaşma kimi adalet kimi bir daha olmasın, bir daha yaşanmasının derdine düşebiliyor.. Hepsini tek tek anlamamam mümkün değil.Hatta birey olarak denememem de mümkün değil. Gittikçe daha çabuk öfkeleniyor insan. Ama yazarken bir yüzleşme ve bir daha olmasın derdiyle yola çıkanlardanım. Anlaşılan okuduğum bu romanın yazarı da öyle. Kimseyi ötekileştirmeden, düşmanlaştırmadan, yeni düşmanlıklar oluşmasına vesile olmadan... Kavramlarla değil yaşananlar üzerinden, konuşmayı, birbirinin acısını anlamayı, birlikte insancıl ütopyalar, hayaller kurmayı, barışı, kardeşliği gözeterek yüzleşmek için yazmak. Yüzleşmek zor. Özellikle kendimizi ve nenelerimizle dedelerimizi sadece mağduriyet ve kahramanlık ekseninde değerlendiriyorsak. O eksenin bugün yaşadığımız kötülüğe, zulmün sıradanlaşmasına engel olamadığının, aksine neden olabilme ihtimalini konuşabiliyorsak. Konuşamıyorsak, kardeşlik adına yapıldığını kabul etmeksizin her adımı saldırı olarak algılayabiliyoruz. Oysa sadece insanız, tek müştereğimiz kalbimiz. Ve zamanında çok eleştirilmiş ustalarımızın yolundan gitmeye çalışarak yazmaya çabalıyoruz. Dün gece bitirdiğim, Hakan Özaydınlık'ın D'ANDERNE /SARI VEDA/Bir Edirne Hikayesi romanında Batı'dan bir "Ververan" oluşu okumak, duygulandırdı. Tanıdık ve kardeşçe bir ses duydum sanki. Yazarın yazdığı şehri sevmesi çok tanıdık. "Tarlalar içerisinde yol boyunca sıra sıra dizili ahşap telgraf direkleri... O direkleri birbirine bağlayan, kavurucu yaz sıcağının yorgunluğuyla toprağa öylece uzanmak ister gibi aşağılara kadar sarkan ve Gündöndülerin başını okşaya okşaya ilerleyen teller... Yol boyunca mütemadiyen tekrar eden bu “Direklerarası” gösteri, Edirne’den her ayrılışımda “Yıldırım” bir vedanın hüznünü hatırlatır bana nedense. Buna karşın, dönüş yolunda, uçsuz bucaksız sarı tarlalar arkasından adeta parmak uçlarına kalkarak kendisini gösteren ve sevdiceğini karşılarcasına uzaktan iki kolunu açarak bekle len Selimiye ise her Edirneli gibi benim için de vuslat anının habercisi gibidir..." "... güneşin Trakya düzlüklerini sarıya boyadığı eşsiz sabah manzarasının büyüsüne kaptırdım kendimi... " Yazarın zaman kurgusu çok tanıdık. Ve kahramanlar. Roman kahramanı 1919 doğumlu Behora Raşel Salinas. Onun ve ailesinin, yaşamının, hayallerinin, kırılmasının, göçün, kopuşların kendisi gibi D'Anderneli bir avukat olan Harun Günday karakteri üzerinden anlatılan hikayesi. Bir "Furtuna" hikayesi. Oysa bir zamanlar nasıl güzelmiş o şehirlerde yaşamlar. Roman kahramanı Raşel, Annesine, babasıyla nasıl evlendiklerini anlatması için hep ısrar eder. Bir düğün hikayesi okuruz annesinin ağzından anlatılan. Hani bir zamanlar, "her genç kızın hayali" denen türden. Seksen fayton dolusu insanla düğün alayı kurulup, Edirne'nin tüm köprülerinden geçilen... "Novya d'Estanbul" idim ben; İstanbul gelini... Yanımda bir kilo altın Drahoma* ile geldim Edirne'ye... Kıymetliyim tabii. Gelinliğimi, Padişah Abdülhamid'in terzisi dikmişti; Jean Botter... Pera'nın en meşhur terzisi o vakit... Memlekette ilk Beyaz gelinlik diken kişi... O gelinliği de Padişahın kızı Naime Sultan'a dikmiş derlerdi. Büyük Sinagoga adeta masaldan çıkmış bir kuğu gibi girmiştim... " Anneler o dönemde de kızları hep tembihler; "Ke na se diga" Aman laf gelmesin. Ne kadar tanıdık bir tembih. En azından benim kuşağım açısından. Yetmiş beş yıl sonra, doksanlarındayken bir emanet bilgi için Edirne'ye dönen, incelikli, olgun, tatlı bir kadın olan Raşel'in, avukat Harun'a okuması için bıraktığı kırmızı kaplı günlüğünde kendi duyguları da vardır. "Annemin, kozasından çıkan bir kelebeğin heyecanı ile anlattığı aşk denilen şeyin ne demek olduğunu anlamak için iki sene daha beklemem gerekecekti... " "D'andernem" der, yaşlı kadın. Edirnem... Şehrim, okulum, mahallem, evim demez miyiz yaşadığımızı sahiplenerek. Mülkiyetten çok aidiyet, güvenlik, sığınak anlamına gelmez mi bu sahiplenme? Oysa sadece bir gece bir kaç saat, nasıl parça parça etmeye yeter her şeyi. Koca koca insanları neler ağlatır? Bu şehirler kaç kez yıkıldı da yapılamadı? Ah! İnsanız tek müştereğimiz kalbimiz. "Tren, keskin bir düdük sesinin ardından büyük homurtularla hareket ederken vagonumuzun açık camından el sallayan babama, "Üzmeyin! Hepsi geçer" diye seslenen Ahmet Çavuş ve Nazife Hanım peronda git gide küçülüyor fakat her nedense memleket özlemi daha şimdiden hepimizin yüreğinde büyüdükçe büyüyordu. Mademki bir haftaya kalmadan dönecektik nedendi bu matem?" Yerlerinden yurtlarından edilmişlerin hınca hınç doldurduğu/doldurulduğu trenler... "Herkes bir birine başlarına gelen felaketi anlatıyor, anlattıkça aynı şeyleri yeniden yaşıyormuşçasına hiddetleniyordu. Çoğu zaman ağlama krizine giren kadınların sesine hiç bir şeyden habersiz oyunlar oynayan çocukların gülüşmeleri karışıyor, sabah güneşi ile birlikte, kurumuş buğday tarlalarından yansıyarak vagonun içine sızan altın sarısı ışık huzmesi, geceyi istasyonda geçiren ihtiyarların zaten sararmış durumda olan benizlerini daha da sarartıyor, tren mütemadiyen raylar üzerinde kıvrıldıkça Sarılık birinden diğerine bulaşıyordu. Ben ise tüm bu bağırış çağırış ve konuşmalar içinde Moşe ve ailesinden bir haber kırıntısı duyabilir miyim acaba diye her söylenene kulak kesiliyordum... " Romanın her bölümü, Acar Erdoğan'ın güzel çevirisiyle Warsan Shire'nin dizeleri ile birlikte konuşuyor insanın kalbine. "Kimse terk etmez yurdunu, o yorgun bir ses olmadıkça kulağında sana fısıldayan git diye kaç kurtul benden ne hale geldim ben de bilmiyorum ama biliyorum ki başka neresi olursa olsun daha güvenli buradan." Bugün başta Gazze olmak üzere dünyanın bir çok yerinde milyonlarca insan topraksız, topraklar insansız bırakılmaya çalışılıyorken bizler de yazın alanında bir Sumud yelkenlisi olmaya uğraşıyoruz. İnsanız, tek müştereğimiz acı olmasın diye bütün çabamız. Hakan Özaydınlık D'ANDERNE/SARI VEDA/Bir Edirne Hikayesi Ceren Yayınevi ...