Çirıkiro Kitabının Değerlendirmesi

Artı Eleştiri Çocuk Edebiyatı Kitaplar Arasında Öne Çıkan Emine Koç/ Çirokiro’yu inceledi. Yazar: Emine Koç Yayınlanma:3 days önce 56Görüntüleme Emine Koç Çirokiro Ormanın Neşesi Geri Gelsin Çirokiro’nun kapağına ve adına bakıp sadece çocuklar için yazılmış bir kitap olduğu düşüncesine mi kapıldınız? O halde, bu kitap hakkındaki ilk yanılgınız. Ağız dolusu gülen, etrafta hoplayıp zıplayan hayvanlarla yaşayan, türlü oyunlarla hayatı keşfe çıkmış çocukların dünyasında, gerçekte neler olup bittiğiyle karşılaşmaya hazır mısınız? Bazen en olmadık yerde sobelendiğimiz, bazen terapi odalarında sesimizi bulduğumuz, mistik bir hevesle özlediğimiz çocukluğun karanlığına ışık tutmaya var mısınız? Unuttukça büyüdüğümüz, büyüdükçe unuttuğumuz, uzaklaştıkça sırra kadem bastığını sandığımız, çocukluğa kurulmuş tuzaklardan geçip geldik yetişkinliğe. O tuzaklara yakalanmamak mümkün mü ya da yara almadan büyümek? Çocukluğumuz kim bilir kaç çocuk mezarıdır, kenarından ıslıkla geçtiğimiz? Çocukluğun hakikatiyle yüzleşmeye cesaret edebilecek miyiz? Bu kitap, varlığının işaret fişeklerini yakarak kendini göstermeye çalışan “Ateş Böcükleri’nin” hikayesini anlatıyor. O ateş böcekleri ki, ikisinin de adı Hayat olan çok yakın iki arkadaşı simgeliyor. Hayatımızın bir yanının bahar bahçe, bir yanının kış kıyamete dönüşü gibi bir Hayat parlarken bir Hayat sönüyor. Çocukluğa yazılmış bu kıymetli kitap, kuşkusuz zor Hayat’ların, anların, travmanın ve iyileşmenin aramızda konu edilmesine vesile olacak. Çirokiro, “Acımadı ki, acımadı ki!” duraklarından birlikte geçilebileceğini, yaraların kurumsallıkla sarılabileceğini işaret ederek Hayat’a ve hayatımıza cesaret tohumu serpiyor. İmeceden Bir Esere Edebiyatta yazmak, her şeyden önce bireysel bir eylemdir. Buna karşın Çirokiro, farklı alanlardan ve farklı yazı formlarından gelen dört yazarın ortak eseri. Bu deneyim, kitapta kullanılan orman metaforu gibi çeşitlilikle birlikte bir öyküyü oluşturabilme, bütünlüğün bilinmezliğinde biricikliği koruyabilme modeline, örnek teşkil ediyor. Eser, yazarlar arası üslup farklılığını okura hissettirmeyen bir dil birliği içinde akıyor. Konusu ve yazılma serüveninin toplumsallıkla ilişki içinde olması bakımından da Çirokiro, ilgiyi hak ediyor. Ayrıca bilinç dışının girdabına sürülen, insan ruhunun en derinine gömülen çocukluk travmasını kendine dert edinen bu eserin, yaratım sürecinin ağırlığı, böylesi bir kolektivite ile aşılabilirdi. Kitabın yazarlarından Ali Erkan Güneri öykü, deneme, çocuk tiyatro oyun yazarı ve bir şair. Güven Tunç’un onlarca öyküsü ve yayınlanmış iki romanı bulunmaktadır. Turgay Çavuşoğlu, sosyal hizmet tarihi ve insan ticareti alanlarında kitapları olan bir araştırmacıdır. Hüsniye Şimşek çocukların savunucusudur. Yazarlar, kitabın girişinde Çirokiro’yu çocuklarla hemhal olan meslek gruplarına ve kadın örgütlerine emanet etmişler. Yanı sıra Çirokiro okundukça, bu dünyadan çocuk neşesinin zerre eksilmesini istemeyenler ile kendi çocukluğunun başını okşamak isteyenlere, şüphesiz iyi gelecektir. Gitmesek de Görmesek de O Köy Bizim Köyümüzdür Çirokiro, sayfaları görsellerle bezenmiş, çocuklara, yetişkinlere yazılmış kısa bir roman. Kent hayatının tüketiciliğinden kaçıp dönülebilecek bir köyü olan şanslı bir ailenin ve ormanın hikayesi. Orman o köye ve içinde yaşayan hayvanlara, insanlara hayat veren bir rahman. Kitabın ana kahramanı Hayat ve Hayat. Çirokiro, aynı zamanda bir çocuk ve hayvan arkadaş grubunun adı. Kimler yok ki grubun üyeleri arasında; kedi, köpek, kuzu, hindi, horoz, dana, oğlak, tay, sıpa ve daha pek çokları roman kahramanımızın büyümesine eşlik ediyor. Onun neşesini çoğaltıyor, üzüntüsünü, öfkesini azaltıyor. Yazarlar, Hayat’ın gözünden ormanı, pınarın coşkulu çağlayışını, ulu meşelerin sakinliğe çağıran sesini, okuyucuya duyumsatıyor. Ormanla ve insan dışı hayvanlarla üstünlük ilişkisi kurmadan, ihtimam göstererek ilişkilenme biçimi, köyün bilgesi Havva Nine’den kuşaklara aktarılıyor. Okuyucu ormanıyla, dereleriyle, hayvanlarıyla, dostluk ve dayanışma duygularıyla özlediğimiz o masalsı evrenin içine sürükleniyor. Masallarda kötülükler canavarlardan, bilinmez yaratıklardan gelirken, Çirokiro’nun canavarları; dağları dinamitleyen, dereleri kurutan, ağaçları kesen maden şirketleri. Tüm köy halkını endişelendiren, ormandaki hayvanları öldüren, ağaçları hastalandıran maden şirketine karşı, köylüler mücadeleye girişir. Böylece yazarlar, okuyucunun masal diyarından gerçek hayata ışınlanmasını sağlar. Öte yandan roman, ormanın başına gelenlerin ana tema gibi ilerlediği sırada, birdenbire başka bir konuya evrilir, okuyucu neredeyse ters köşeye düşer. İnsan hayvan dostluğunun maden şirketlerini alt edeceğini beklediğimiz bir okuma akışı içinde, bir çocuğun dünyasında kopan kıyametle yüzleşilir. Tam da gerçek hayatta olduğu gibi, çocuğa yönelen saldırganlık beklenmedik bir anda beklenmedik yerlerden, kişilerden gelebilir. Dikkatimiz başka taraftayken, neşemiz devam ederken öyle bir şey olur ki, hiçbir şey artık eskisi gibi olmaz. Ev cehenneme, en yakınlar canavara dönüşebilir. Kâbuslar geceyi beklemez olur… Çocuklara Kıymayın Efendiler Çocuklar, öğrenme merakıyla hayatı keşfetmeye programlı olarak dünyaya gelir. Anlamaya çalıştıkları bu dünyayı ve sistemi, deneyimleyerek öğrenmeye, çözmeye, yorumlamaya, değiştirmeye çabalar, varlıklarıyla saygıyı hak ederler. Ne yazık ki, her aşamada itaate zorlanır, usluluğa davet edilirler. Bazen zorla, bazen ikna yoluyla, bazen de şartlı sevgiyle. Çocuğu yetişkinlerin idealleri, beklentileri ve aile mitleri içinde eriten bakış açısı, onun sesini duymayı zorlaştırır. Çocukların dinlenmesi, deneyimine alan tanınması, ihmalden istismardan korunması, otantikliğinin yaralanmaması ile olur. Çocuğu edilgen bir alıcı olarak değil, kendi dünyasını kurabilen bir özne olarak görmek, travma söz konusu olduğunda daha da önem kazanır. Çocukluğu idealize eden değil, çocuğun hakikatine kulak veren bir anlatıya, kendi sesini bulabileceği güvenli ve iyi örgütlenmiş toplumsal kurumlara ihtiyaç vardır. Çirokira’da iki yakın arkadaşın adının da Hayat olması, romanın teması travmanın, benlikte yarattığı yarılma ile ilişkilendirilebilir. Gündelik hayat ve “ben”i ötekinden ayıran Hayat parçalanmıştır. Sonrası sessizlik… Çirokiro, destek ve bakım mekanizmalarına, işleyen kurumsal bir yapıya vurgu yapıyor. Çocuk dünyasını genişleterek düşünmeye sevk ediyor. “İyi Aile” idealinin arkasında, çocukların yaşadığı görünmez acıların bulunabileceğini, edebiyat yoluyla gösteriyor. Travmanın yarattığı sessizliği “Ateş Böcükleri’nin” şarkısıyla dağıtıyor, duyuyor musunuz? “Çirokiro adımız yaya yiyi yoyo! Biz kimseden korkmayız yaya yiyi yoyo !” Çirokiro/ Güven Tunç, Ali Erkan Güneri, Hüsniye Şimşek, Turgay Çavuşoğlu

SARI VEDA/D'ANDERNE

D'ANDERNE SARI VEDA Bir Edirne Hikayesi... İnsanız, tek müştereğimiz kalbimiz. Yazan bir insan olarak, yaklaşımı kendinize benzeyen başka bir yazana rastladığınızda hem çok şaşırıyor hem de yalnız olmadığınızın iç huzuruyla, "azız belki ama, varız galiba," diyebiliyorsunuz. Netameli konularda yazanların duygusu bu oluyor sanırım. Travmalara maruz bırakılan toplumların, grupların, insanların ve bu durumu yazan, çizen, yontan, resmedenlerin tavrı, yaşananların tazeliğine, kaybın büyüklüğüne, anlayışına, bakış açısına göre değişebiliyor. Kimi intikam kimi hesaplaşma kimi adalet kimi bir daha olmasın, bir daha yaşanmasının derdine düşebiliyor.. Hepsini tek tek anlamamam mümkün değil.Hatta birey olarak denememem de mümkün değil. Gittikçe daha çabuk öfkeleniyor insan. Ama yazarken bir yüzleşme ve bir daha olmasın derdiyle yola çıkanlardanım. Anlaşılan okuduğum bu romanın yazarı da öyle. Kimseyi ötekileştirmeden, düşmanlaştırmadan, yeni düşmanlıklar oluşmasına vesile olmadan... Kavramlarla değil yaşananlar üzerinden, konuşmayı, birbirinin acısını anlamayı, birlikte insancıl ütopyalar, hayaller kurmayı, barışı, kardeşliği gözeterek yüzleşmek için yazmak. Yüzleşmek zor. Özellikle kendimizi ve nenelerimizle dedelerimizi sadece mağduriyet ve kahramanlık ekseninde değerlendiriyorsak. O eksenin bugün yaşadığımız kötülüğe, zulmün sıradanlaşmasına engel olamadığının, aksine neden olabilme ihtimalini konuşabiliyorsak. Konuşamıyorsak, kardeşlik adına yapıldığını kabul etmeksizin her adımı saldırı olarak algılayabiliyoruz. Oysa sadece insanız, tek müştereğimiz kalbimiz. Ve zamanında çok eleştirilmiş ustalarımızın yolundan gitmeye çalışarak yazmaya çabalıyoruz. Dün gece bitirdiğim, Hakan Özaydınlık'ın D'ANDERNE /SARI VEDA/Bir Edirne Hikayesi romanında Batı'dan bir "Ververan" oluşu okumak, duygulandırdı. Tanıdık ve kardeşçe bir ses duydum sanki. Yazarın yazdığı şehri sevmesi çok tanıdık. "Tarlalar içerisinde yol boyunca sıra sıra dizili ahşap telgraf direkleri... O direkleri birbirine bağlayan, kavurucu yaz sıcağının yorgunluğuyla toprağa öylece uzanmak ister gibi aşağılara kadar sarkan ve Gündöndülerin başını okşaya okşaya ilerleyen teller... Yol boyunca mütemadiyen tekrar eden bu “Direklerarası” gösteri, Edirne’den her ayrılışımda “Yıldırım” bir vedanın hüznünü hatırlatır bana nedense. Buna karşın, dönüş yolunda, uçsuz bucaksız sarı tarlalar arkasından adeta parmak uçlarına kalkarak kendisini gösteren ve sevdiceğini karşılarcasına uzaktan iki kolunu açarak bekle len Selimiye ise her Edirneli gibi benim için de vuslat anının habercisi gibidir..." "... güneşin Trakya düzlüklerini sarıya boyadığı eşsiz sabah manzarasının büyüsüne kaptırdım kendimi... " Yazarın zaman kurgusu çok tanıdık. Ve kahramanlar. Roman kahramanı 1919 doğumlu Behora Raşel Salinas. Onun ve ailesinin, yaşamının, hayallerinin, kırılmasının, göçün, kopuşların kendisi gibi D'Anderneli bir avukat olan Harun Günday karakteri üzerinden anlatılan hikayesi. Bir "Furtuna" hikayesi. Oysa bir zamanlar nasıl güzelmiş o şehirlerde yaşamlar. Roman kahramanı Raşel, Annesine, babasıyla nasıl evlendiklerini anlatması için hep ısrar eder. Bir düğün hikayesi okuruz annesinin ağzından anlatılan. Hani bir zamanlar, "her genç kızın hayali" denen türden. Seksen fayton dolusu insanla düğün alayı kurulup, Edirne'nin tüm köprülerinden geçilen... "Novya d'Estanbul" idim ben; İstanbul gelini... Yanımda bir kilo altın Drahoma* ile geldim Edirne'ye... Kıymetliyim tabii. Gelinliğimi, Padişah Abdülhamid'in terzisi dikmişti; Jean Botter... Pera'nın en meşhur terzisi o vakit... Memlekette ilk Beyaz gelinlik diken kişi... O gelinliği de Padişahın kızı Naime Sultan'a dikmiş derlerdi. Büyük Sinagoga adeta masaldan çıkmış bir kuğu gibi girmiştim... " Anneler o dönemde de kızları hep tembihler; "Ke na se diga" Aman laf gelmesin. Ne kadar tanıdık bir tembih. En azından benim kuşağım açısından. Yetmiş beş yıl sonra, doksanlarındayken bir emanet bilgi için Edirne'ye dönen, incelikli, olgun, tatlı bir kadın olan Raşel'in, avukat Harun'a okuması için bıraktığı kırmızı kaplı günlüğünde kendi duyguları da vardır. "Annemin, kozasından çıkan bir kelebeğin heyecanı ile anlattığı aşk denilen şeyin ne demek olduğunu anlamak için iki sene daha beklemem gerekecekti... " "D'andernem" der, yaşlı kadın. Edirnem... Şehrim, okulum, mahallem, evim demez miyiz yaşadığımızı sahiplenerek. Mülkiyetten çok aidiyet, güvenlik, sığınak anlamına gelmez mi bu sahiplenme? Oysa sadece bir gece bir kaç saat, nasıl parça parça etmeye yeter her şeyi. Koca koca insanları neler ağlatır? Bu şehirler kaç kez yıkıldı da yapılamadı? Ah! İnsanız tek müştereğimiz kalbimiz. "Tren, keskin bir düdük sesinin ardından büyük homurtularla hareket ederken vagonumuzun açık camından el sallayan babama, "Üzmeyin! Hepsi geçer" diye seslenen Ahmet Çavuş ve Nazife Hanım peronda git gide küçülüyor fakat her nedense memleket özlemi daha şimdiden hepimizin yüreğinde büyüdükçe büyüyordu. Mademki bir haftaya kalmadan dönecektik nedendi bu matem?" Yerlerinden yurtlarından edilmişlerin hınca hınç doldurduğu/doldurulduğu trenler... "Herkes bir birine başlarına gelen felaketi anlatıyor, anlattıkça aynı şeyleri yeniden yaşıyormuşçasına hiddetleniyordu. Çoğu zaman ağlama krizine giren kadınların sesine hiç bir şeyden habersiz oyunlar oynayan çocukların gülüşmeleri karışıyor, sabah güneşi ile birlikte, kurumuş buğday tarlalarından yansıyarak vagonun içine sızan altın sarısı ışık huzmesi, geceyi istasyonda geçiren ihtiyarların zaten sararmış durumda olan benizlerini daha da sarartıyor, tren mütemadiyen raylar üzerinde kıvrıldıkça Sarılık birinden diğerine bulaşıyordu. Ben ise tüm bu bağırış çağırış ve konuşmalar içinde Moşe ve ailesinden bir haber kırıntısı duyabilir miyim acaba diye her söylenene kulak kesiliyordum... " Romanın her bölümü, Acar Erdoğan'ın güzel çevirisiyle Warsan Shire'nin dizeleri ile birlikte konuşuyor insanın kalbine. "Kimse terk etmez yurdunu, o yorgun bir ses olmadıkça kulağında sana fısıldayan git diye kaç kurtul benden ne hale geldim ben de bilmiyorum ama biliyorum ki başka neresi olursa olsun daha güvenli buradan." Bugün başta Gazze olmak üzere dünyanın bir çok yerinde milyonlarca insan topraksız, topraklar insansız bırakılmaya çalışılıyorken bizler de yazın alanında bir Sumud yelkenlisi olmaya uğraşıyoruz. İnsanız, tek müştereğimiz acı olmasın diye bütün çabamız. Hakan Özaydınlık D'ANDERNE/SARI VEDA/Bir Edirne Hikayesi Ceren Yayınevi ...