Çirıkiro Kitabının Değerlendirmesi

Artı Eleştiri Çocuk Edebiyatı Kitaplar Arasında Öne Çıkan Emine Koç/ Çirokiro’yu inceledi. Yazar: Emine Koç Yayınlanma:3 days önce 56Görüntüleme Emine Koç Çirokiro Ormanın Neşesi Geri Gelsin Çirokiro’nun kapağına ve adına bakıp sadece çocuklar için yazılmış bir kitap olduğu düşüncesine mi kapıldınız? O halde, bu kitap hakkındaki ilk yanılgınız. Ağız dolusu gülen, etrafta hoplayıp zıplayan hayvanlarla yaşayan, türlü oyunlarla hayatı keşfe çıkmış çocukların dünyasında, gerçekte neler olup bittiğiyle karşılaşmaya hazır mısınız? Bazen en olmadık yerde sobelendiğimiz, bazen terapi odalarında sesimizi bulduğumuz, mistik bir hevesle özlediğimiz çocukluğun karanlığına ışık tutmaya var mısınız? Unuttukça büyüdüğümüz, büyüdükçe unuttuğumuz, uzaklaştıkça sırra kadem bastığını sandığımız, çocukluğa kurulmuş tuzaklardan geçip geldik yetişkinliğe. O tuzaklara yakalanmamak mümkün mü ya da yara almadan büyümek? Çocukluğumuz kim bilir kaç çocuk mezarıdır, kenarından ıslıkla geçtiğimiz? Çocukluğun hakikatiyle yüzleşmeye cesaret edebilecek miyiz? Bu kitap, varlığının işaret fişeklerini yakarak kendini göstermeye çalışan “Ateş Böcükleri’nin” hikayesini anlatıyor. O ateş böcekleri ki, ikisinin de adı Hayat olan çok yakın iki arkadaşı simgeliyor. Hayatımızın bir yanının bahar bahçe, bir yanının kış kıyamete dönüşü gibi bir Hayat parlarken bir Hayat sönüyor. Çocukluğa yazılmış bu kıymetli kitap, kuşkusuz zor Hayat’ların, anların, travmanın ve iyileşmenin aramızda konu edilmesine vesile olacak. Çirokiro, “Acımadı ki, acımadı ki!” duraklarından birlikte geçilebileceğini, yaraların kurumsallıkla sarılabileceğini işaret ederek Hayat’a ve hayatımıza cesaret tohumu serpiyor. İmeceden Bir Esere Edebiyatta yazmak, her şeyden önce bireysel bir eylemdir. Buna karşın Çirokiro, farklı alanlardan ve farklı yazı formlarından gelen dört yazarın ortak eseri. Bu deneyim, kitapta kullanılan orman metaforu gibi çeşitlilikle birlikte bir öyküyü oluşturabilme, bütünlüğün bilinmezliğinde biricikliği koruyabilme modeline, örnek teşkil ediyor. Eser, yazarlar arası üslup farklılığını okura hissettirmeyen bir dil birliği içinde akıyor. Konusu ve yazılma serüveninin toplumsallıkla ilişki içinde olması bakımından da Çirokiro, ilgiyi hak ediyor. Ayrıca bilinç dışının girdabına sürülen, insan ruhunun en derinine gömülen çocukluk travmasını kendine dert edinen bu eserin, yaratım sürecinin ağırlığı, böylesi bir kolektivite ile aşılabilirdi. Kitabın yazarlarından Ali Erkan Güneri öykü, deneme, çocuk tiyatro oyun yazarı ve bir şair. Güven Tunç’un onlarca öyküsü ve yayınlanmış iki romanı bulunmaktadır. Turgay Çavuşoğlu, sosyal hizmet tarihi ve insan ticareti alanlarında kitapları olan bir araştırmacıdır. Hüsniye Şimşek çocukların savunucusudur. Yazarlar, kitabın girişinde Çirokiro’yu çocuklarla hemhal olan meslek gruplarına ve kadın örgütlerine emanet etmişler. Yanı sıra Çirokiro okundukça, bu dünyadan çocuk neşesinin zerre eksilmesini istemeyenler ile kendi çocukluğunun başını okşamak isteyenlere, şüphesiz iyi gelecektir. Gitmesek de Görmesek de O Köy Bizim Köyümüzdür Çirokiro, sayfaları görsellerle bezenmiş, çocuklara, yetişkinlere yazılmış kısa bir roman. Kent hayatının tüketiciliğinden kaçıp dönülebilecek bir köyü olan şanslı bir ailenin ve ormanın hikayesi. Orman o köye ve içinde yaşayan hayvanlara, insanlara hayat veren bir rahman. Kitabın ana kahramanı Hayat ve Hayat. Çirokiro, aynı zamanda bir çocuk ve hayvan arkadaş grubunun adı. Kimler yok ki grubun üyeleri arasında; kedi, köpek, kuzu, hindi, horoz, dana, oğlak, tay, sıpa ve daha pek çokları roman kahramanımızın büyümesine eşlik ediyor. Onun neşesini çoğaltıyor, üzüntüsünü, öfkesini azaltıyor. Yazarlar, Hayat’ın gözünden ormanı, pınarın coşkulu çağlayışını, ulu meşelerin sakinliğe çağıran sesini, okuyucuya duyumsatıyor. Ormanla ve insan dışı hayvanlarla üstünlük ilişkisi kurmadan, ihtimam göstererek ilişkilenme biçimi, köyün bilgesi Havva Nine’den kuşaklara aktarılıyor. Okuyucu ormanıyla, dereleriyle, hayvanlarıyla, dostluk ve dayanışma duygularıyla özlediğimiz o masalsı evrenin içine sürükleniyor. Masallarda kötülükler canavarlardan, bilinmez yaratıklardan gelirken, Çirokiro’nun canavarları; dağları dinamitleyen, dereleri kurutan, ağaçları kesen maden şirketleri. Tüm köy halkını endişelendiren, ormandaki hayvanları öldüren, ağaçları hastalandıran maden şirketine karşı, köylüler mücadeleye girişir. Böylece yazarlar, okuyucunun masal diyarından gerçek hayata ışınlanmasını sağlar. Öte yandan roman, ormanın başına gelenlerin ana tema gibi ilerlediği sırada, birdenbire başka bir konuya evrilir, okuyucu neredeyse ters köşeye düşer. İnsan hayvan dostluğunun maden şirketlerini alt edeceğini beklediğimiz bir okuma akışı içinde, bir çocuğun dünyasında kopan kıyametle yüzleşilir. Tam da gerçek hayatta olduğu gibi, çocuğa yönelen saldırganlık beklenmedik bir anda beklenmedik yerlerden, kişilerden gelebilir. Dikkatimiz başka taraftayken, neşemiz devam ederken öyle bir şey olur ki, hiçbir şey artık eskisi gibi olmaz. Ev cehenneme, en yakınlar canavara dönüşebilir. Kâbuslar geceyi beklemez olur… Çocuklara Kıymayın Efendiler Çocuklar, öğrenme merakıyla hayatı keşfetmeye programlı olarak dünyaya gelir. Anlamaya çalıştıkları bu dünyayı ve sistemi, deneyimleyerek öğrenmeye, çözmeye, yorumlamaya, değiştirmeye çabalar, varlıklarıyla saygıyı hak ederler. Ne yazık ki, her aşamada itaate zorlanır, usluluğa davet edilirler. Bazen zorla, bazen ikna yoluyla, bazen de şartlı sevgiyle. Çocuğu yetişkinlerin idealleri, beklentileri ve aile mitleri içinde eriten bakış açısı, onun sesini duymayı zorlaştırır. Çocukların dinlenmesi, deneyimine alan tanınması, ihmalden istismardan korunması, otantikliğinin yaralanmaması ile olur. Çocuğu edilgen bir alıcı olarak değil, kendi dünyasını kurabilen bir özne olarak görmek, travma söz konusu olduğunda daha da önem kazanır. Çocukluğu idealize eden değil, çocuğun hakikatine kulak veren bir anlatıya, kendi sesini bulabileceği güvenli ve iyi örgütlenmiş toplumsal kurumlara ihtiyaç vardır. Çirokira’da iki yakın arkadaşın adının da Hayat olması, romanın teması travmanın, benlikte yarattığı yarılma ile ilişkilendirilebilir. Gündelik hayat ve “ben”i ötekinden ayıran Hayat parçalanmıştır. Sonrası sessizlik… Çirokiro, destek ve bakım mekanizmalarına, işleyen kurumsal bir yapıya vurgu yapıyor. Çocuk dünyasını genişleterek düşünmeye sevk ediyor. “İyi Aile” idealinin arkasında, çocukların yaşadığı görünmez acıların bulunabileceğini, edebiyat yoluyla gösteriyor. Travmanın yarattığı sessizliği “Ateş Böcükleri’nin” şarkısıyla dağıtıyor, duyuyor musunuz? “Çirokiro adımız yaya yiyi yoyo! Biz kimseden korkmayız yaya yiyi yoyo !” Çirokiro/ Güven Tunç, Ali Erkan Güneri, Hüsniye Şimşek, Turgay Çavuşoğlu